Glosari

Istilah adat

Maksud ringkas bagi istilah yang kerap muncul dalam Adat Perpatih, disusun mengikut abjad.

Adat Perpatih: Sistem adat bernasab ibu (matrilineal) yang diamalkan di Negeri Sembilan dan Naning, berasal dari Minangkabau, Sumatera. Dinamakan sempena Datuk Perpatih Nan Sebatang.
Adat Temenggung: Sistem adat bernasab bapa (patrilineal) yang diamalkan di kebanyakan negeri Melayu lain. Dinamakan sempena Datuk Ketemenggungan.
Anak buah: Warga adat biasa yang berada di bawah seseorang Buapak dan Lembaga, dikenali melalui suku ibunya.
Biduanda: Suku anak negeri Negeri Sembilan. Dalam banyak luak, Undang dipilih daripada keturunan Biduanda.
Buapak: Ketua perut. Menjadi ibu bapa adat kepada anak buah dan penghubung mereka dengan Lembaga.
Eksogami suku: Peraturan adat yang mewajibkan perkahwinan dengan pasangan dari suku yang berlainan, bagi memelihara susur galur.
Harta pusaka: Harta adat, terutama tanah, yang diwarisi mengikut nasab ibu dan dijaga untuk kelangsungan suku.
Ibu Soko: Wanita paling tua dan dihormati dalam sesuatu rumpun waris; pakar rujuk adat dan penjaga salasilah. Dalam beberapa luak, muafakat waris yang dipimpinnya menjadi titik mula pelantikan dan pemecatan pembesar.
Lembaga: Ketua sesuatu suku dalam sesebuah luak, dipilih oleh para Buapak. Menjaga hal ehwal anak buah suku.
Luak: Wilayah pentadbiran adat dalam Negeri Sembilan. Empat luak beraja ialah Sungai Ujong, Jelebu, Johol dan Rembau.
Mamak: Bapa saudara sebelah ibu. Dalam masyarakat nasab ibu, mamak memikul tanggungjawab membimbing anak saudaranya.
Matrilineal: Sistem keturunan dan pewarisan yang dikira melalui garis ibu (nasab ibu).
Muafakat: Permuafakatan atau kata sepakat. Asas membuat keputusan dalam Adat Perpatih.
Pagaruyung: Kerajaan di alam Minangkabau yang menjadi punca susur galur diraja Negeri Sembilan.
Perbilangan adat: Puisi dan bidalan adat yang menjadi sumber hukum lisan dan panduan tingkah laku dalam Adat Perpatih.
Perut: Unit keturunan terkecil dalam suku, terdiri daripada ranji yang sama mengikut nasab ibu. Diketuai Buapak.
Sah batal: Pengesahan muktamad sesuatu keputusan adat, iaitu menyatakan ia sah atau terbatal. Di Sungai Ujong, kata sah batal dipegang oleh Tua Lembaga.
Suku: Kelompok keturunan yang lebih besar daripada perut, dikongsi mengikut nasab ibu. Diketuai Lembaga.
Tanah adat: Tanah pusaka yang tertakluk kepada adat dan tidak boleh berpindah milik keluar daripada suku.
Telaga Undang: Institusi adat luak, iaitu rumah Ibu Soko, tempat hal adat dan agama waris dibincang dan diputuskan, semacam badan perundangan dan kehakiman luak. Pemilihan dan pemecatan pembesar disahkan di sini sebelum dipersembahkan kepada Undang.
Tua Lembaga Tiang Balai: Pembesar adat yang memegang kata sah batal dalam luak. Di Luak Sungai Ujong, jawatan ini disandang dengan gelaran Dato' Andulika Mandalika.
Undang: Ketua sesebuah luak. Undang Yang Empat memilih Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan.
Waris Klana Hulu dan Hilir: Kelompok waris yang membahas hal adat di Telaga Undang Sungai Ujong, dan menjadi telaga pemilihan Undang luak itu.
Yang di-Pertuan Besar: Ketua Negeri Sembilan, juga disebut Yamtuan Besar. Dipilih oleh Undang Yang Empat dari kalangan kerabat yang layak.