Adat Perpatih Rujukan Warisan Negeri Sembilan
Cerita Luak · 4 daripada 9

Rembau: rumah dua belas suku

Apabila orang menyebut 'dua belas suku Negeri Sembilan', susunan yang paling selari ialah di Rembau. Inilah penempatan Minangkabau terawal, dengan Undang yang bergilir antara dua rumah waris.

Luak Rembau ialah antara penempatan perantau Minangkabau yang terawal di Negeri Sembilan, dan tradisi adatnya dianggap antara yang paling utuh. Ia salah satu daripada empat luak beraja yang Undangnya memilih Yang di-Pertuan Besar.

Pembukaan Rembau dan asal namanya

Penduduk asal Rembau ialah orang Jakun (disebut juga Biduanda). Menurut riwayat yang dikumpulkan Abdul Samad Idris, nama "Rembau" berasal daripada sebatang pokok merbau yang luar biasa besar dan tinggi di Kampung Kota, tempat peneroka asal turun dari Gunung Rembau (Gunung Datok) lalu berhasrat membuka negeri di situ.5

Asal dua carak: Lela Balang dan Laut Dalam

Sistem dua waris bergilir Rembau berakar pada kisah dua beradik dari suku Paya Bidara di Minangkabau. Datuk Lela Balang sampai ke Rembau dan berkahwin dengan Tok Bungkal, anak Batin Sekudai yang telah diislamkan; keturunan mereka menjadi Waris Jakun (Dato' Lela Maharaja). Adiknya, Datuk Laut Dalam, perahunya hanyut ke Jawa dan dia berkahwin di sana. Apabila tiba di Rembau dan mendapati waris penghulu telah ditetapkan kepada keturunan abangnya, dia mengadap Sultan Johor. Sultan menyelesaikannya dengan mengahwinkan Seri Rama (anak Lela Balang) dengan Siti Hawa (anak Laut Dalam), lalu mengurniakan gelaran Dato' Sedia Raja kepada keturunan Laut Dalam. Sejak itu pusaka Undang bergilir antara dua carak, iaitu Carak Lela Maharaja dan Carak Sedia Raja.56

Hubungan Rembau dengan naungan luar ketika itu dirakam dalam teromba: "Beraja ke Johor, bertali ke Siak, bertuan ke Minangkabau, berpangkalan ke Melaka."5

Rumah Dua Belas Suku

Senarai dua belas suku yang sering dianggap mewakili seluruh Negeri Sembilan paling rapat dengan susunan suku di Rembau. Setiap luak ada susunan sukunya tersendiri, tetapi Rembau ialah luak yang paling dikaitkan dengan angka dua belas itu. Setiap suku diketuai oleh seorang Dato' Lembaga. Suku Biduanda dianggap suku anak negeri, dan calon Undang berkait rapat dengan keturunan ini.3 Lihat susunan suku per-luak →

Undang berlembaga, dua waris bergilir

Rembau (bersama Jelebu) tergolong dalam Luak Undang Berlembaga: para Lembaga (ketua suku) inilah yang berkuasa dalam pemilihan dan pelantikan Undang, bukan waris.1 Yang istimewa di Rembau, jawatan Undang bergilir antara dua rumah waris:

  • Waris Jakun, penyandangnya bergelar Dato' Lela Maharaja.
  • Waris Jawa, penyandangnya bergelar Dato' Sedia Raja.

Maka gelaran Undang Rembau berganti-ganti mengikut rumah waris yang menyandang giliran.35

Zaman British dan kuasa Undang

Rembau kekal sebagai kerajaan kecil yang merdeka sehingga siri perjanjian dengan British. Menerusi perjanjian 1887, Rembau dimasukkan ke dalam persekutuan sembilan negeri dan menerima seorang penasihat British. Namun British tidak campur tangan dalam hal adat dan agama: Undang kekal berkuasa dalam hal adat dan agama, malah diserap menjadi ahli tetap Dewan Keadilan dan Undang.5

Undang Rembau ke-22 (2024)

Undang Luak Rembau yang ke-22, Dato' Sedia Raja Abd Rahim Yassin (daripada Waris Jawa), dimasyhurkan pada 22 Ogos 2024 dan disempurnakan menerusi istiadat Kerjan.4 Semasa krisis adat negeri 2026, kedudukan beliau sebagai Undang Rembau yang sah ditegaskan semula oleh para Dato' Lembaga luak itu.

Ada tanah adat

Rembau juga antara kawasan yang paling kuat mengamalkan tanah adat di Negeri Sembilan, ia salah satu daerah teras dalam kajian pewarisan tanah adat negeri itu.2 Ini menjadikan Rembau berbeza ketara dengan Sungai Ujong yang tiada tanah adat.

Catatan sumber

Pengelasan berlembaga dan status tanah adat bersumberkan kajian akademik (UniSZA 2021; USIM 2017).12 Butiran dua waris bergilir, asal dua carak (Lela Balang dan Laut Dalam) serta zaman British disokong kajian akademik (Diniwati 2003, memetik Norhalim Hj. Ibrahim 1995 dan Abdul Samad Idris 1970).56 Pemasyhuran Undang ke-22 daripada sumber rasmi (MKN, 2024).4

Senarai penyandang

Gelaran: Dato' Lela Maharaja (carak Jakun) / Dato' Sedia Raja (carak Jawa) · dipilih daripada suku Biduanda Waris
Undang ke-22, Dato' Hassan bin Ab Hamid, dimasyhurkan di Istana Besar Seri Menanti pada 27 Jun 2026.

  1. Dato' Lela Maharaja Seri Rama1540–1555
  2. Dato' Ombo1555–1605
  3. Dato' Lenggang1605–1620
  4. Dato' Pandak1620–1645
  5. Dato' Uban (Putih Kepala)1645–1660
  6. Dato' Sagah1660–1690
  7. Dato' Kurap1690–1725
  8. Dato' Sabat1725–1750
  9. Dato' Lulinsoh1750–1790
  10. Dato' Pekak1790–1795
  11. Dato' Kusil1795–1812
  12. Dato' Bogok1812–1819
  13. Dato' Nganit1819–1838
  14. Dato' Akhir1839–1871
  15. Dato' Haji Sahil1871–1883
  16. Dato' Serun bin Sidin1884–1905
  17. Dato' Hj. Sulong1905–1922
  18. Dato' Abdullah bin Hj. Dahan1922–1938
  19. Dato' Hj. Ipap bin Abdullah1938–1962
  20. Dato' Hj. Adnan bin Maah1962–1998
  21. Dato' Hj. Muhamad Sharif bin Hj. Othman1998–2024
  22. Dato' Hassan bin Ab Hamiddimasyhurkan 27 Jun 2026

Senarai asas daripada Raja Berdaulat Negeri Beradat, bahagian "Sistem Luak" (Lembaga Muzium Negeri Sembilan Darul Khusus); penyandang terkini dikemas kini daripada laporan berita 2026. Nama dieja mengikut sumber; mungkin ada variasi ejaan kecil.

Rujukan

  1. Muhammad Iqbal Haq Ibrahim & Ermy Azziaty Rozali (2021). Sumbangan Dato' Undang Musa Al-Haj Kepada Masyarakat Majmuk di Jelebu, Negeri Sembilan. Jurnal Islam dan Masyarakat Kontemporari (UniSZA), 22(1): 98–118.
  2. Azman Ab Rahman, Tengku Mansur Tengku Zainal Abidin, Lukman Abdul Mutalib et al. (2017). Tahap Kefahaman Masyarakat Terhadap Konsep Tanah Adat dan Undang-Undang Tanah Adat: Kajian di Negeri Sembilan. Malaysian Journal of Syariah and Law (USIM), 5 (khas).
  3. Susur Undang & dua waris bergilir Rembau (Waris Jakun, Dato' Lela Maharaja; Waris Jawa, Dato' Sedia Raja): rujukan latar adat. Sebahagiannya disahkan sumber rasmi (lihat ruj. 4); selebihnya masih perlu disemak silang dengan sumber primer.
  4. Abd Rahim Yassin Dimasyhurkan sebagai Undang Luak Rembau ke-22, Majlis Keselamatan Negara (23 Ogos 2024).
  5. Diniwati binti Abd Jalil (2003). Pelantikan Undang Rembau di Negeri Sembilan: Satu Kajian Perbandingan dengan Pelantikan Pemimpin dalam Islam. Disertasi Sarjana Syariah, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya.
  6. Norhalim Haji Ibrahim (1995), Negeri Sembilan: Daerah Kecil Pesaka Adat Warisan Kerajaan Berdaulat, Shah Alam: Fajar Bakti; dan Abdul Samad Idris (1970), Hubungan Minangkabau dengan Negeri Sembilan; kedua-duanya dipetik dalam Diniwati (2003).

Cerita luak lain: Sungai Ujong · Jelebu · Johol · kembali ke Luak & Suku